नेपाल सबै नेपालीहरुको सामुहिक घर हो । त्यसकारण घरबाट पाउनुपर्ने हक अधिकार सबैले बराबर पाउनुपर्छ अनि दायित्व पनि समान रुपमा निभाउनुपर्छ । तर बिडम्बना यहाँ कसैलाई जातको निउमा त कसैलाई भाषाको नाममा अनि कसैलाई क्षेत्रको आधारमा पछि पारिएको छ । देश प्रतिको दायित्व त झन् कता हो कता ? अधिकारमा विभेद र दायित्वमा निभाउने जिम्मेवारीमा हामी यहि अवस्थामा रहिरहने हो भने दिगो शान्ति र विकास हाम्रा लागि सँधै एकादेशको कथा जस्तै बनिरहने भय व्याप्त छ । 

आम जनतामा नरहेको उग्र जातीबाद दलका नेताहरुको स्वार्थका कारण जर्वजस्ती जनतालाई घोकाइदैछ । सौहार्दता रमेको समाजमा क्रमश जातीवादी देखी धामिर्क र सांस्कृतिक खाडल चिरिँदै जाने डर पैदा हुन थालेको छ । सबै जातजातीको पहिचानलाई समेट्नेगरी संविधानमा व्यवस्था गरेर सधैको लागी सवैको समस्या समाधान गर्न लाग्नुपर्ने दलहरु त्यसबाट विमुख भइराखेका छन् । म हिन्दु युवती हुँ । 

सनातन हिन्दुधर्मावलम्वी । तर मैले कहिल्यै कुनै धर्मको बिरोध गरिन न आफ्नो धर्म र आस्थाको व्यापार र प्रचारबाजी नै । मैले कहिल्यै हिन्दु राज्यको वकालत पनि गरिन न त धर्म निरपेक्षताको बिरोध नै । तर धार्मीक रुपमा मेरो देश के रहने भन्ने यो निर्णायक घडिमा भने मैले केही बोल्नै पर्ने ठानेको छु । आज देशमा केहि मानीसहरु १८ औँ शताव्दिको सामन्ती सोच लिएर एकोहोरो रटान लगाइरहेका छन् के हिन्दु धर्म भएन भने नेपाल नै रहँदैन । 

मलाई उनिहरुसँग प्रश्न सोध्नुछ-के धर्म निरपेक्ष हुनु भनेको हिन्दु धर्मको विरोध गर्नु हो ? त्यसो भए आज छिमेकी राष्ट्र भारत लगायत विश्वको महाशक्ती अमेरिका लगायत राष्ट्रहरुमा संघिय शासन प्रणाली छ अनि धार्मिक रुपमा धर्म निरपेक्षता । के ति राष्ट्रहरु टुक्रिएका छन ? वा विलिन भएका छन् ? के त्यहाँ अर्काको धर्ममा विरोध छ ?? संघियताले देशलाई अझ एकता र मजबुत बनाउछ भने धर्म निरपेक्षताले सवै धर्महरुविच सह अस्तित्वमा बाँच्न सिकाउँछ । सर्व स्विकार्य विषय हो कि नेपाल बहुधार्मिक देश हो । नेपाल धर्मनिरपेक्ष हुनपर्छ भन्नुको अर्थ हिन्दुधर्मको अपमान होईन । सबैको सह अस्तित्व हुनुपर्छ भन्ने हो । हिन्दु धर्मको हार र अरु धर्मको जित होईन तर राज्य धर्मबाट अलग रहने कुरा मुख्य हो । आफुलाई मन परेको आफ्नो धर्म मान्न र धर्म नमान्न पाउने हक सबैलाई छुट रहनु पर्दछ भन्नु नै खुख्य कुरा हो । 

जहाँसम्म क्रिश्चियन धर्म मान्ने बढेको भन्ने कुरा छ त्यो त हिन्दु राजतन्त्र हँुदापनि बढेकै थियो । पञ्चायत कालमा आदीवासी जनजातीहरुको धर्म संस्कृती मेट्न खोज्नेहरु अहिले हिन्दु धर्मको रक्षक बन्न खोज्नु भने ताजुव लाग्दो विषय छ । हिन्दु धर्म प्रतिको विकर्षणको प्रमुख कारण जातीय छुवाछुतको प्रथा छ । यसलाई मेटेर अघि बढ्ने आँट र साहस गर्नुको साटो एकोहोरो हिन्दुराज्यको मागले हिन्दु धर्मावलम्वी बढ्ने वा अन्य धर्मावलम्वी घट्ने भन्ने हुनै सक्दैन । आफुलाई महान, आदर्श र विचारहरुको अनुयायी भन्नेहरु पनि हिन्दु राज्यको वकालत गर्दै हिँडेको देख्दा अचम्म लाग्छ । राजा महेन्द्रले निरंकुश पञ्चायत टिकाउनको लागी वि सं २०१९ मा नेपाललाई हिन्दु राज्य घोषणा गरेका थिए । 

जसलाई वि पि कोईरालाले जनता माथीको धोका भनेका थिए । वि पि कोईरालाबाट प्रस्तावित दस्तावेजको राजनीतिक व्यवस्था भन्ने भागमा “संविधान मार्फत नेपालमा जाती धर्म एवंम लिङ्गभेदबाट निरपेक्ष सबै नागरीकलाई मुलभुत राजनीतिक अधिकार अवस्य प्रधान गरीने छ ।”उल्लेख छ । विपि ले एकपटक कांग्रेस धर्मलाई नमान्ने पार्टी हो समेत भनेका छन् । वि पि धर्मका विरोधी थिएनन् । धर्म मान्ने मानीसको स्वतन्त्रताको उनी एकदमै सम्मान गर्दथे । उनले भनेको धर्म निरपेक्ष हुनु भनेको निश्चित धर्मविशेषको सिधै हिन्दु धर्मको विरोध गनु होईन । तर अचेलका वौद्धिक कांगे्रसहरु धर्मको राजनीतिमा पौडिन खोज्दा भने आदर्श पुरुष मानेर विविमाथि नै राजनीति पो गर्दैछन् कि भन्ने लाग्न थालेको छ । 

आन्दोलनमा उठेका मागहरुलाई व्यवहारमा उतार्ने हो भने त पहिला कमल थापा, ज्ञानेन्द्र शाह तत्कालिन सुरक्षा प्रमुखहरुलाई देशनिकाला गर्नुपर्ने हुन्छ । जनआन्दोलनका खास नारा उनिहरुले गरेका दमन अनि उनिहरुका कर्तुत विरुद्ध लक्षित थिए । खै कहाँ गए जनताका ति माग र निर्देशनहरु ? जनताका खास मागलाई मोडेर एकधर्मलाई संवैधानिक वनाउन खोज्नु दुर्भाग्य हो । यसमा धर्म भन्दा राजनीतिक लाभको कुचेष्ठा बढी देखिन्छ । जवसम्म हामीले नेपालको विविधतालाई आत्मसाथ गर्दै स्विकार गर्न सक्दैनौं नेपालको भौगोलीक, जातीय, धार्मिक, सांस्कृतिक विविधतालाई चिन्न सक्दैनौँ र राज्यले त्यसलाई समान व्यवहार गर्दै सांकृतिक संरक्षण गर्न सक्दैन तबसम्म धर्मको घोषणा जे सुकै गरेपनि त्यसले तात्विक अर्थ राख्दैन । 

मुख्य कुरा धर्म जोगाउनु भनेको उनिहरुको संस्कृति र संस्कारको संरक्षण र सम्वद्र्धन गर्ने हो । फगत धर्म घोषणा गरेर न धर्म रहन्छ न त हाम्रो खास पहिचानको संस्कृतिनै । धर्म सत्कर्मले हुन्छ । धर्मको राजनीतिले धर्म हुदैन । धार्मिक संकिर्णता, जातीय अहमता, व्यक्ति केन्द्रित र स्वार्थी राजनीति, अन्धभतm लावालस्कर हुल समाज विश्रृंखल बनाउने र शान्ति र विकास भाँडेर मारकाट मौलाउने मुख्य कारण हुन् । जव हर मानव जातीमा यो कुराको बोध भई यो सिङ्गो मानव जाती एक हौँ भन्ने भावनाको विकाश हुन्छ तव मात्र शान्ति र विकास संभव हुन्छ । समग्रमा सवै धर्मको सार एउटै हो ।

अरुको भलो, अहिंसा, शान्ति, भातृत्व जस्ता मुख्य कुरा सबै धर्मका सार हुन् । त्यसैले सबै धर्मको सम्मान गर्ने संस्कारको विकास गरी हामी धर्म राज्य खोज्नतिर भन्दा हाम्रो संस्कृति र परम्परा संरक्षण र विकासमा लाग्नु जरुरी छ । जसले विश्वलाई सन्देश दिन सकोस् कि राज्यको धार्मीक आस्था विना पनि मौलिक परम्परा र संस्कृतिमा आफ्ना परम्परागत चालचलन र रितिरिवाज सँधै अजर अमर बनाएर राखिरहन सकिन्छ ।